Staðreyndir, samhengi og heiðarleg svör við algengustu spurningum um hugsanlega ESB-aðild Íslands.
Nei. Við myndum semja um varanlega hlutdeild í kvóta áður en við gengjum inn. Stærri spurningin er hvort staða okkar utan ESB gefi okkur meiri eða minni áhrif á kvóta í deilistofnum — eins og makríl, kolmunna og síld — sem virða engin landamæri.
Kvótakerfi ESB veitir ekki fiskiskipaflotum annarra ríkja sjálfkrafa aðgang að okkar miðum. Kvóta er úthlutað til aðildarríkjanna, en ekki til einstakra skipa. Hvernig við stjórnum veiðum innan okkar lögsögu – þar á meðal hverjir fá að veiða þar – yrði áfram algjörlega okkar ákvörðun.
Nei. Evrópusambandið hefur engar heimildir til að yfirtaka náttúruauðlindir aðildarríkja. Hafsbotninn okkar, jarðhitinn og vistkerfi sjávar verða áfram okkar — rétt eins og olía Dana í Norðursjó, námur Svía og skógar Finna hafa áfram verið þeirra.
Nánast örugglega, og það verulega. Aðild að ESB myndi opna markaðinn okkar fyrir evrópskum matvælum á mun lægri tollum. Mjólkurvörur, kjöt, grænmeti og unnin matvæli myndu öll lækka í verði. Erfiðari spurningin er hvaða þýðingu það hefði fyrir bændurna okkar.
Lægri vextir, ódýrari húsnæðislán og endir á verðbólgurússíbananum. Við höfum búið við hæstu vexti í Vestur-Evrópu í áratugi. Innan evrusvæðisins myndum við taka lán á vöxtum sem flestir Evrópubúar taka sem sjálfsögðum hlut — og húsnæðisskuldir okkar myndu aldrei aftur stökkbreytast á einni nóttu vegna gengishruns.
Nei. Sáttmálar ESB banna það beinlínis. Í 125. grein — ákvæðinu sem bannar yfirtöku skulda — segir skýrt að ekkert aðildarríki beri ábyrgð á skuldum annars. Okkar ríkisskuldir væru áfram okkar og skuldir Grikklands áfram þeirra.
Ekkert myndi breytast í því efni. Við höfum þegar frjálst flæði vinnuafls á EES-svæðinu, erum í Schengen og tökum þátt í Dyflinnarsamstarfinu um hælismál. Verkafólk frá öllu EES getur flutt hingað og er ómissandi. Aðild að ESB myndi auka áhrif okkar á stefnu og ákvarðanir um fólksflutninga- og hælismál.
Sáralítið fyrir flest okkar. Við erum nú þegar á Schengen-svæðinu og getum ferðast um Evrópu án þess að sýna vegabréf. Helsta breytingin yrði á vöruflutningum. Með inngöngu í tollabandalagið félli tollafgreiðsla á vörum niður innan álfunnar, sem gerir inn- og útflutning einfaldari og ódýrari.
Við myndum deila ákvarðanatöku í ákveðnum málaflokkum — en öðlast um leið atkvæðisrétt og bein áhrif á þær reglur sem gilda nú þegar um okkur í gegnum EES-samninginn. Stóra spurningin er hvort það feli í sér meira eða minna fullveldi að hafa atkvæðisrétt um reglurnar sem móta líf okkar en það fyrirkomulag sem við búum við núna.
Já. Við myndum fá beina aðkomu og atkvæðisrétt í öllum helstu valdastofnunum ESB. Í dag erum við í þeirri stöðu, vegna EES-samningsins, að þurfa að innleiða stóran hluta af Evrópulöggjöfinni án þess að koma að smíði hennar. Valið stendur því á milli þess að vera með í ráðum eða að taka við tilbúnum lögum að utan.
Nei. Löggjöf Evrópusambandsins krefst samþykkis Evrópuþingsins, sem er kosið beinni kosningu, og ráðherraráðs ESB, sem skipað er ráðherrum úr lýðræðislega kjörnum ríkisstjórnum allra aðildarríkja. Við myndum eiga okkar fólk í öllum stofnunum þar sem ákvarðanir eru teknar.
Að sumu leyti, en ekki öllu. Við erum í fararbroddi í endurnýjanlegri orku og sjálfbærni í sjávarútvegi. Hins vegar hefur ESB tekið fram úr okkur í verndun líffræðilegrar fjölbreytni, mengunarvörnum, hringrásarhagkerfinu og loftslagsmarkmiðum. Aðild myndi styrkja umgjörð okkar á þeim sviðum þar sem við erum á eftir.
Nei. Sáttmálar ESB tryggja skýlaust fullveldi hvers aðildarríkis yfir eigin náttúruauðlindum og orkugjöfum. Frakkland þjóðnýtti orkufyrirtækið EDF að fullu árið 2023. Sænska orkufyrirtækið Vattenfall er 100% í ríkiseigu. Aðild að ESB krefst ekki einkavæðingar á neinu.
Um 70% af innlenda regluverki ESB eru nú þegar íslensk lög. Innri markaðurinn, samkeppnisreglur, umhverfisstaðlar, samgöngur, orkumál, fjármálaþjónusta, réttindi launafólks — allt er þetta þegar komið til framkvæmda hjá okkur. Það sem stendur eftir er aðallega landbúnaður, sjávarútvegur, tollamál, skattamál og evran.